Copyright © All rights reserved Familie Van Dijk Blok

Guusje – liefde, toekomst en een tragisch einde

Augusta “Guusje”, de oudste, groeit uit tot een moderne jonge vrouw. Ze werkt bij Firma J.H. Goldberg in Soerabaja – een nette, vooruitstrevende baan voor een jonge vrouw in die tijd.

Op 12 juni 1937 verlooft ze zich met Joseph Gerrit “Guus” Sammes, geboren op 26 maart 1908 in Amsterdam. Guus is van Joodse afkomst, zowel aan moeders- als vaderskant — een achtergrond die in zijn familiegeschiedenis diep verankerd ligt, maar in Indië nauwelijks zichtbaar was in het dagelijks leven. In 1938 trouwen ze en gaan wonen aan Embong Gajam 23.

Maar op 14 maart 1940 verandert alles.

Op 14 maart 1940 rijdt Guusje mee in een Buick van de heer Goldberg, eigenaar van een optische zaak aan de Toendjoengan in Soerabaja. Zowel Guus Sammes als Guusje werkten voor hem: hij als boekhouder, zij als medewerkster. Het is dus een rit onder collega’s, een gewone werkdag die nooit bijzonder had hoeven worden. Voorin zit Goldberg zelf achter het stuur, met Guusje naast hem op de bijrijdersstoel. Achter hen zitten haar man, Guus Sammes, en de chauffeur.

Ze zijn onderweg van Modjokerto richting Djombang, op weg naar Solo. Het heeft geregend; de weg is glad en de bochten zijn verraderlijk scherp.

Ongeveer twaalf kilometer voorbij Modjokerto gaat het mis. Bij het nemen van een scherpe bocht raakt de Buick in een slip. De wagen draait volledig om zijn as, glijdt dwars over de weg en botst met grote kracht tegen een boom aan de kant van de weg. De klap is verwoestend. De chauffeur, die achter Guusje zat, is op slag dood. Guus Sammes komt er met lichte verwondingen vanaf, terwijl Goldberg meerdere ribben breekt.

Guusje wordt het zwaarst getroffen. Door de draai en de impact komt een deel van het dak of de carrosserie los en slaat op haar hoofd. Ze loopt een zware hersenschudding op en raakt bewusteloos — een letsel waarvan al snel duidelijk wordt dat het levensbedreigend is.

Alle gewonden worden naar het ziekenhuis van Modjokerto gebracht. De eerste berichten spreken van een “redelijk goeden toestand”, al zou één van hen nog niet buiten levensgevaar zijn — en dat blijkt Guusje te zijn. Ondanks de zorg in het ziekenhuis overlijdt zij kort daarna aan haar verwondingen. Ze wordt slechts twintig jaar oud.

Op 20 maart 1940 verschijnt in de krant een dankbetuiging van haar man, haar moeder en de familie Mulié — een klein bericht dat de omvang van het verlies nauwelijks kan bevatten. Guusje wordt begraven op de Europese begraafplaats van Soerabaja, waar haar graf jarenlang met zorg werd onderhouden door mensen die haar hadden gekend.

Norma – honderd jaar leven, honderd jaar liefde

Norma leefde een eeuw lang en nam al die jaren aan ervaringen met zich mee. Ze werd in 1922 geboren in Malang, in een gezin waar het dagelijks leven werd bepaald door warmte, ritme en gewoontes die inmiddels tot het verleden behoren.

Na de Tweede Wereldoorlog keerde Norma terug naar haar geboorteland, inmiddels het onafhankelijke Indonesië. Het was een periode van veranderingen, maar ook van opnieuw beginnen, van het zoeken naar een plek in een land dat vertrouwd was en toch anders aanvoelde.

In die jaren kreeg ze haar kinderen. Robert Willem werd geboren op 19 februari 1948 in het RK Ziekenhuis in Soerabaja, in een periode waarin het gezin woonde aan de Palmenlaan 73.

In de eerste helft van de jaren vijftig vertrokken Norma, Johan en Robert naar Nederland. Daar werd ook Anita geboren — op 20 april 1955 — zoals bevestigd wordt door een advertentie in de Haagse Courant van 14 april 1955, waaruit blijkt dat haar geboorte in Den Haag plaatsvond.

De politieke situatie veranderde opnieuw in 1957, tijdens wat later bekend werd als Zwarte Sinterklaas. Nederlanders werden toen als staatsvijanden gezien en moesten het land verlaten. Voor Norma en haar gezin betekende dit dat terugkeren naar Indonesië niet langer mogelijk was, waardoor hun toekomst definitief in Nederland lag. 

In xxxx verloor Norma haar man, Johan van Moppes. Het was een groot verlies, maar ze bleef opmerkelijk stevig staan. Ze hield haar humor, haar helderheid en haar eigen manier van kijken naar de wereld. Op haar eigen rouwkaart stond: “Nou, ik hoef geen honderd te worden.” Het was precies zoals ze was: nuchter, eerlijk en zonder behoefte aan grote woorden. Maar het leven besloot anders: geboren op 8 november 1922 haalde Norma haar honderdste verjaardag wél. Ze overleed op 22 december 2022 in Den Haag, rustig, na een lang leven dat zich in alle eenvoud had ontvouwd.

Een eeuw leven betekent dat je veel ziet veranderen, dat je generaties ziet opgroeien en weer verder ziet gaan. Norma maakte dat allemaal mee, stap voor stap, met een rustige blik en een vaste manier van zijn.

Yvonne – oorlog, overleven en de schaduw van verlies

Yvonne komt met haar moeder en zus in Nederland terecht, waar ze de oorlog overleeft dankzij haar gemengde achtergrond zoals eerder beschreven. In de oorlog bouwt ze een nieuw leven op, met een kracht die haar hele verdere leven zou kenmerken.

Liefde en moederschap

Ze trouwt met Coenraad Johan van Dijk Blok en krijgt twee zonen: Roland (1944) en Robert (Robbeke) (1949). Het huwelijk houdt geen stand, en Yvonne staat er op jonge leeftijd alleen voor.

Ze heeft dan al bijna twintig jaar toneelervaring — ze stond als meisje al op het podium. Zo trad ze op in theater Carré, in een revue van John de Mol sr., de grootvader van Linda de Mol. Haar naam stond zelfs in het programma vermeld. Het was een klein, glanzend moment dat haar talent bevestigde en dat zij haar leven lang met trots zou herinneren.

Dat vroege podiumwerk zou haar later opnieuw redden.

Tussen Tenten en Muziek: Yvonne’s Tijd bij Circus Barlay

Na haar scheiding kiest Yvonne voor een radicaal nieuw begin. In 1951 sluit zij zich aan bij Circus Barlay, een Duits rondreizend circus dat in die jaren grote bekendheid geniet. Het circus, geleid door de charismatische Harry Barlay, trekt door heel Duitsland en brengt een programma vol paardenacts, luchtacrobatiek, clowns, roofdieren en indrukwekkende ijsberen- en leeuwennummers.

Yvonne werkt er als danseres — onderdeel van het chorus, de groep revue‑danseressen die tussen de grote acts door het programma kleur, ritme en glamour geven. Het is geen romantische impuls, maar een praktische en moedige keuze: zij heeft een inkomen nodig om voor zichzelf en haar jonge zoon Robbeke te kunnen zorgen. Het circus biedt haar werk, een salaris en een gemeenschap die haar opvangt in een periode waarin ze alles opnieuw moet opbouwen.

Ze reist met het gezelschap mee van stad naar stad, leeft tussen artiesten, dierverzorgers en technici, en maakt deel uit van de bruisende, nomadische wereld van het naoorlogse circusleven. Terwijl Circus Barlay in 1951 onder meer in Leipzig optreedt, danst Yvonne avond na avond in de grote circustent — een kort maar intens hoofdstuk dat haar kracht geeft om verder te gaan.

Het verlies van Robbeke

Op 12 februari 1961 valt Robbeke van een schommel. Hij overlijdt die nacht onverwacht in zijn slaap. Hij wordt twaalf jaar oud. Het is een verlies dat als een schaduw door Yvonne’s leven blijft lopen, maar nooit haar vermogen tot liefde en warmte breekt.

Amsterdam – een tweede leven, een tweede adem

In 1963 komt Anja in Yvonnes leven, via Roland. Het is een jaar van nieuwe verbindingen, nieuwe gezichten en een langzaam herwonnen vertrouwen in de toekomst. Op 30 oktober van dat jaar trouwt Yvonne met Albertus Theodorus van Mook, roepnaam Bob, met wie zij een nieuw hoofdstuk begint in Amsterdam, waar zij zich vestigen aan de Eemsstraat 68 hs.

In 1967 trouwen Anja en Roland, en zij bouwen hun leven op in Zwitserland, in Luzern. De stad aan het Vierwoudstrekenmeer wordt hun thuis, een vaste plek waar familie altijd welkom is en waar de lijnen tussen Nederland en Zwitserland zich steeds verder verweven.

Bob werkt in Amsterdam als buschauffeur bij American Express en begeleidt vanaf het einde van de jaren zestig tot in de jaren zeventig Amerikaanse groepen op rondreizen door Europa — een tijd waarin de dollar sterk staat en het internationale toerisme bloeit. Zijn routes brengen hem regelmatig naar Luzern, waar hij tijdens zijn ene vrije dag en nacht steevast Anja en Roland opzoekt. Zo ontstaat een warme, vanzelfsprekende verbinding tussen Amsterdam en Zwitserland, gedragen door familiebanden die zich over landen en jaren uitstrekken.

Yvonne is gelukkig met Bob. Samen maken ze mooie reizen, onder andere naar de ABC‑eilanden en Suriname. Het zijn jaren waarin zij, na een leven vol verlies en breuklijnen, opnieuw ervaart hoe het is om lichtheid, avontuur en gedeelde vreugde te kennen. Amsterdam wordt haar vaste basis, maar haar leven speelt zich af op meerdere assen: de stad, de familie in Luzern, de herinneringen aan Indië en de nieuwe werelden die zij met Bob ontdekt.

Bob van Mook overlijdt op 18 juli 1994 in Amsterdam. Zijn dood markeert het einde van een lange, gedeelde weg, maar laat een spoor van reizen, verhalen en liefde achter — een tweede leven, een tweede adem, die Yvonne in haar latere jaren nog ten volle heeft mogen beleven.

Yvonne op de rondvaartboten

Amsterdam wordt haar stad. Haar decor. Haar podium. Vanaf 1957 tot 1991 werkt Yvonne op de rondvaartboten — meer dan 33 jaar lang — onder andere bij Rederij Lovers. Ze kent de grachten, de gevels, de bruggen en de verhalen alsof ze er zelf deel van uitmaakt. En eigenlijk was dat ook zo.

Yvonne was een vrouw met vele gezichten en nog meer talenten. Ze danste, ze zong, ze maakte kleding, ze vertelde verhalen — en dat alles met een vanzelfsprekende flair. Ze kende haar gidsverhaal uit haar hoofd, in meerdere talen, en schakelde moeiteloos over naar wat de situatie vroeg: Engels, Duits, Frans, soms zelfs een paar woorden Spaans of Italiaans. Toeristen dachten vaak dat ze een geboren Amsterdamse was, maar ook dat was maar één van haar vele rollen.

En dan was er dat heerlijke detail: als Roland of Anja meevoeren, kregen zij onderweg stiekem muntjes toegestopt van Yvonne. Ze moesten dan als eerste uitstappen en “heel toevallig” langs de fooienpot lopen — precies zoals de bedoeling was. Een klein toneelstukje, uitgevoerd met een knipoog, dat Yvonne’s charme, humor en vindingrijkheid perfect samenvatte.

’s Avonds, wanneer de boten stillagen en de stad tot rust kwam, zat zij thuis achter de naaimachine. Ze maakte kostuums voor haar kleinkinderen, kleding voor zichzelf, soms zelfs voor anderen — altijd met oog voor detail, altijd met liefde.

Yvonne – een leven dat zacht doorwerkt

Aan het einde van haar lange leven was Yvonne omringd door een kleine kring mensen die haar werkelijk kenden. Niet alleen haar stem of haar gewoontes, maar haar manier van kijken, haar humor, haar koppige zachtheid. Ze leefde een creatief leven, een leven waarin ze altijd iets maakte, iets verzachtte, iets mooier achterliet dan ze het aantrof.

In haar laatste jaren werd ze kleiner van gestalte, maar nooit kleiner van aanwezigheid. Er was iets in haar dat bleef stralen — een soort stille helderheid, alsof ze altijd nog één gedachte, één herinnering, één glimlach wilde doorgeven.

Haar nageslacht draagt dat licht verder: Roland & Monika, Anja, Jolanda & Andy, met Rian en Samira, Robin ,Norma, Thea, Han & Anouska, Cindy & Jeroen, met Yoeri, Romy en Amber

In deze namen ligt een hele wereld besloten. Een familie die zich over landen en generaties uitstrekt, maar waarin telkens iets van Yvonne terugkeert: een manier van lachen, een onverwachte gevoeligheid, een creatieve impuls die zomaar opduikt in een kleinkind.

Soms is het maar een klein gebaar — een hand die even blijft rusten op een schouder — en toch voel je: dit komt van haar.

Slot – drie zussen, één verhaal

Samen vormen de levens van Guusje, Yvonne en Norma een verhaal dat niet alleen gaat over wat verloren ging, maar vooral over wat bleef. Drie zussen die ieder hun eigen weg gingen, maar die in hun karakter, hun keuzes en hun stille kracht altijd met elkaar verbonden bleven. Hun levens bewogen zich door verschillende tijden en verschillende werelden, maar de onderstroom was dezelfde: liefde die zich niet liet breken, veerkracht die telkens opnieuw opstond, humor die zelfs in moeilijke momenten licht bracht, en een diep gevoel van familie dat nooit verdween, hoe ver de wegen soms ook uit elkaar liepen. In de herinneringen die zijn doorgegeven, in de verhalen die nog steeds worden verteld, in de kleine gebaren die herkenning oproepen, leven zij voort als drie stemmen uit één bron.